Brainstorm & analyse

Brainstormen is een vak apart, iets dat eenvoudig lijkt maar soms tot inzichten leidt die onze emotie beroeren en een aantal afweermechanismen activeren. In praktijk bestaan er verschillende methoden, net zoals brainstormen in functie van een welbepaalde doelstelling gedaan wordt, naargelang doelstelling zal ook een ander resultaat en modus operandi manifest worden. Op deze pagina delen we een aantal ideeën die ieder van ons kan terugvinden op het internet, ze worden pas echt interessant als we de theorie in praktijk omzetten. We openen met een verwijzing naar Nyaya, dit op aangeven van Amartya Sen.

Nyaya

Nyaya is een van de zes orthodoxe of astika filosofische scholen (darshana’s) van het hindoeïsme, in het bijzonder de school van de logica. De Nyaya school voor filosofische speculatie baseert zich op de zogenaamde Nyaya Sutra. Een soetra (sutra) is een comprehensieve tekst. De Nyaya Sutra-tekst is te boek gesteld onder Gautama Rishi ook wel bekend als Aksapada. Hij leefde in de vijfde en vierde eeuw voor onze jaartelling. De belangrijkste bijdrage van deze school is haar methodologie. Die is gebaseerd op een systeem van logica dat vervolgens door de meeste andere Indiase scholen (ook de niet-orthodoxe) werd overgenomen, ongeveer zoals je kunt stellen dat de westerse wetenschap, religie en filosofie grotendeels is gebaseerd op de Aristotelische logica.

Logica

Maar Nyaya is geen logica omwille van de logica alleen. Haar volgelingen meenden dat het verkrijgen van valide kennis de enige manier was om zich te kunnen vrijmaken van het lijden. Zij spanden zich daarom enorm in om aan valide bronnen van kennis te komen en die te onderscheiden van foutieve opvattingen. Volgens de Nyaya school zijn er exact vier bronnen van kennis (pramana’s):

  • waarneming
  • gevolgtrekking (anumana)
  • vergelijking
  • getuigenis.

De kennis die door elk van deze bronnen verkregen wordt kan natuurlijk vals of valide zijn en de Nyaya geleerden getroostten zich veel moeite om voor ieder geval uit te maken wat nodig was om kennis valide te maken, waarbij ze tevens een serie verklarende schema’s opstelden. Zo bezien is de Nyaya waarschijnlijk de oosterse tegenhanger van de tegenwoordige westerse analytische filosofie. Men kan Nyaya kortweg beschouwen als een systematische begeleidingsprocedure voor het juiste denkproces.

Verklarende schema’s

Verklarende schema’s komen in alle maten en gewichten, ze krijgen pas betekenis als we ze ook voldoende aandacht geven en de aangeboden informatie – in hoeverre als waarachtig beschouwd – integreren. Zo kan ieder van ons een beeld opmaken dat een idee geeft van hoe we de werkelijkheid ervaren. In het kader van dit onderzoek is onderstaande schets niet limitatief, het is op zich een trigger binnen een globaal transformatieproces.

Links in dit beeld zien we een tekstblok waarin een aantal valkuilen beschreven staan, deze leiden er vaak toe dat geen progressie meer geboekt wordt en we terug afglijden naar de ‘mainstream loop’. Deze ‘mainstream loop’ vertegenwoordigt het courante denkkader met al z’n positieve- en negatieve elementen. Net omwille van de economische crisis worden vandaag een aantal perverse effecten transparant gemaakt waarin we een aantal denkfouten kunnen detecteren, ze leiden ertoe dat we steeds in dezelfde gedachtensfeer blijven hangen. En dit is geen zaak om het kind met het badwater weg te gooien, het is zaak om ons hiervan bewust te worden opdat we een en ander kunnen herstellen. In algemene zin wat er gezegd wordt over ‘denkfouten‘.

Denkfouten

Een denkfout, ook wel cognitieve fout of cognitieve bias, is een irrationele, foutieve gedachtegang. Het is vooringenomen of bevoordelend zijn wat het leren (her)kennen betreft, zoals voorkomt in kennis, inzicht, onderzoek en beoordeling. Het is een bevooroordeling die zowel bewust als onbewust kan voorkomen, dat vanuit psychologisch- of cognitief proces voortkomt. Een voortdurend evoluerende lijst van denkfouten is geïdentificeerd. Dit door onderzoek te doen naar menselijke oordelen in besluitvormingstheorie in de cognitiewetenschap, de sociale psychologie en de gedragseconomie. Processen waardoor denkfouten ontstaan zijn bijvoorbeeld:

  • Heuristieken, zoals het gebruikmaken van geheugensteunen (ezelsbruggetje)
  • Beperkte verwerkingscapaciteit: bijvoorbeeld informatie die ontoereikend is vanwege complexiteit.
  • Sociale invloed: de impact van beïnvloeding, of beoordeling door andere mensen.
  • Irrelevantie: bijvoorbeeld enkel gemotiveerd qua emotionele- of moralistische voorkeur.
  • Mentale ruis: communicatiestoornissen zowel in- als extern, intentioneel of non-intentioneel.

De Amerikaanse psychiater Aaron T. Beck heeft een reeks denkfouten in kaart gebracht die volgens hem depressies veroorzaken of in stand houden, waaronder arbitraire of willekeurige gevolgtrekking, absoluut dichotoom denken (zwart-witdenken), catastrofaal denken of rampdenken, emotioneel redeneren, magisch denken of verzoeking van de goden, onderwaardering, onderschatting of overschatting, overgeneralisatie of overhaaste generalisatie, personalisatie en selectieve abstractie. Hij ontwikkelde de cognitieve therapie om patiënten te helpen dergelijke disfunctionele denkwijzen bij zichzelf op te sporen en op basis daarvan hun denken en gedrag aan te passen.

Beïnvloedingswaan

Er kan een beïnvloedingswaan optreden wanneer mensen denken dat ze emotioneel en psychisch beïnvloedbaar zijn. Hierdoor kunnen mensen denken dat het iemand anders zijn/haar schuld is dat ze zich slecht voelen. Hiernaar handelend kan men de greep op de realiteit verliezen. Dit komt doordat men eerst iets denkt over iemand anders’ gedachten en gevoelens, terwijl het onmogelijk is dit te weten. Van daaruit kan men overgaan tot een “reactie” – want dit is een keuze – waardoor men kiest gefrustreerd te worden en dit dan nog meer op iemand anders te steken. In het verlengde van dit exploot mogen we waarnemen dat deze waan – in zwakke of sterke mate – nogal heerst in onze samenleving, een gegeven dat nu net door de economische crisis gecultiveerd wordt. Op deze manier komen we tot een systeem dat lijkt op een opeenstapeling van complotachtige theorieën waarin zowat iedereen de vijand wordt van iedereen, veel variaties zijn mogelijk. Deze waarneming brengt ons tot een andere trigger die we als interludium meegeven, handelend over ‘rationele gekte’.

Rational Fools (Amartya Sen)

De homo economicus als de beperkte mens, de mens met oogkleppen, is het onderwerp van een vermaard geworden artikel van Sen uit 1977: ‘Rational fools’. Dit is het artikel over ‘de traditionele economische theorie’ waarin de ‘rationele egoïst’ meent dat mensen altijd alleen maar aan hun eigen belang denken, als een wetmatigheid. De rationele gek denkt dat het een algemene neiging is, terwijl het alleen zijn eigen blinde drang is om zijn belang veilig te stellen. Het valt buiten het voorstellingsvermogen van de rationele egoïst dat er zoiets als altruïsme zou kunnen bestaan, dat mensen zich betrokken kunnen voelen bij het lot van grote groepen andere mensen, dichtbij of veraf. (lees meer)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s