Motivatie

De introductie heeft ons een ruime schets gegeven waarbinnen dit onderzoek gekaderd kan worden, op deze pagina worden we iets concreter door het delen van een aantal goedbedoelde boodschappen die rechtsreeks inspelen op de economische crisis. De premisse is alvast dat het niet ontbreekt aan economisch verantwoorde oplossingen, het volstaat echter niet om ze even in de groep te gooien om dan te denken dat de klus geklaard is. Tal van psychologische fenomenen spelen hierin hun rol, een bijzonder proces met een reeks valkuilen waarin misinterpretaties schering en inslag zijn. Aandacht en de motivatie tot nadere bestudering zijn – zoals het Elaboration Likelihood Model (ELM) weerspiegelt – essentiële voorwaarden om hier een beter begrip over te vormen.


Overtuigend bedoelde boodschap

Het ELM leent zich voor verschillende doeleinden, gaande van het aanprijzen van nieuwe producten tot welzijnsbevorderende boodschappen die we in relatie brengen tot de economische crisis. Hiervoor kunnen we gebruik maken van benchmarks, temidden van allerhande conflicthaarden merken we het Chicago Plan Revisited (IMF) op, een plan dat een heel ander licht werpt op de situatie. Het plan voorziet in een aantal structurele wijzigingen en is te herleiden tot een aantal kernpunten/gevolgen:

  • overheden mogen soeverein schuld- en intrestvrij geld drukken
  • drastische verlaging van overheidsschulden
  • drastische verlaging van private schulden
  • eliminatie risico op bankruns
  • betere controle over cycli van hoog- en laag conjunctuur

Verfijning

Diepgaander studie laat een aantal verfijningen toe, ondanks dezelfde gedachtensfeer kunnen ze in kwalitatief opzicht dermate verschillen waardoor het lijkt dat het plan verworpen wordt. Niets is minder waar, sociale innovaties kunnen immers leiden tot een proces van ‘creatieve destructie‘ dat getriggerd wordt door een idee bij oorsprong maar lang niet het einde van het verhaal is. Dit is een kwestie van doordenken opdat de meest optimale optie bekomen wordt, specifiek voor de schulden zijn er verschillende varianten technisch denkbaar:

  • financiële relativiteitstheorie (cfr deflatie)
  • kwantitatieve verruiming (cfr neutraliteit van geld)
  • reverse debt system (cfr reverse engineering)
  • free debt system (cfr ontkoppeling schuldrelatie)

Besluitvorming

Oplossingen zijn maar goed als ze ook maatschappelijk ontvankelijk verklaard worden, dit brengt ons tot de absurde situatie dat problemen terzelfdertijd wel EN niet kunnen bestaan. Voor wie de oplossing kent, is het probleem opgelost, niet voor wie nog naar een oplossing zoekt. Deze dynamiek is van toepassing op alle problemen, naargelang het soort probleem zal enkel de sociale impact zwaarder zijn. Een en ander vinden we ook terug in de besluitvormingstheorie van Herbert Simon die als extra benchmark fungeert, hij formuleerde een aantal axioma’s om het besluitvormingsproces te omschrijven:

  1. de mens kan onmogelijk alle alternatieven voor een beslissing kennen
  2. de alternatieven die hij kent, kan hij niet alle simultaan vergelijken
  3. als gevolg van de eerste twee axioma’s zal men niet het optimale alternatief kiezen
  4. de mens beschikt over een set routineacties
  5. deze routineacties bestaan alle los van elkaar
  6. elk probleem wordt simultaan met het bestaande doel en middelen beschouwd
  7. als gevolg van 4 en 5 zal 2 pas in werking treden als routineacties niet meer volstaan

Anders gezegd, uiteindelijk is er geen reden tot paniek op voorwaarde dat alle elementen in rekening worden gebracht en een redelijk evenwicht gevonden wordt. In een eerste fase zal er nog heel wat werk zijn om dit redelijke evenwicht überhaupt te realiseren, het onderhouden is een volgende stap. Belangrijk is dat een besluit genomen wordt binnen een bepaalde context en volgens een gegeven doelstelling, dit wil zeggen dat zowel methode als doelstelling (1) situationeel kunnen verschillen en (2) regelmatig herzien dienen te worden opdat het niet opnieuw leidt tot een ongewild pervers effect.

Domheid

Het ongewild veroorzaken van perverse effecten laat ‘domheid’ vermoeden waarmee we aansluiting vinden met het centraal gestelde Dunning-Krugereffect. Simultaan kunnen we denken aan het werk van Amartya Sen, een Nobelprijswinnaar die het heeft over ‘Rational Fools‘. Hij koppelt de rationele keuze aan normen, waarden en ethiek, een gegeven dat door het ego- en etnocentrische ‘geluksstreven’ nogal vaak naar de achtergrond lijkt te verdwijnen. En sterker, het simpelweg ontbreken aan informatie kan leiden tot een ‘tragische absurditeit’ die we – op basis van alle beschikbare kennis en alternatieven – amper voor mogelijk houden maar toch manifest waarneembaar is, het beroert ons of ook niet.

Kritische massa

Bovenstaande overtuigend en goedbedoelde boodschap stelt het maatschappelijke welzijn centraal, het wil echter niet zeggen dat het ‘goedbedoelde’ ook door iedereen op dezelfde manier gepercipieerd zal worden, meningen kunnen verschillen naargelang het standpunt van waaruit gekeken wordt. Het oppervlakkige oordeel kan hier nefast op inwerken, om deze reden is een kritische massa dan ook onontbeerlijk om tot een neutraal – doch gegrondvest in moraliteit – besluit te kunnen komen. Het elaboreren van nieuwe informatie is dan ook een eerste stap, een proces van wikken en wegen wat verschillende emoties kan losweken. Tegelijkertijd brengt het ons tot een tweedeling in die zin dat (1) een groep deze kennis wel tot zich genomen heeft en (2) een groep die nog onwetend is over deze materie. Een generaliserende oriëntatie helpt bij dit proces, herkenbaar voor de kritische massa, eerder betekenisloos voor wie er nog niet mee in aanraking kwam.


Motivatie

Belangrijk in dit proces is de motivatie van de ontvanger, hij/zij toont interesse of ook niet. De bereidheid tot het overdenken van deze materie kan dan wel geïnspireerd worden maar geenszins verplicht, dit zou kunnen leiden tot een averechts effect waardoor de inhoudelijke boodschap op zich gemist wordt, zelfs verworpen zonder dat een degelijk begrip zich heeft kunnen vormen. Naarmate dit proces vordert ontstaat er dan ook een bizarre situatie, de stelling ‘een democratie is maar zo dom of slim als haar ingezetenen’ kan hiervan afgeleid worden. Immers, een groep die genoegdoening vindt in de aangereikte alternatieven zal dit proces verder zetten en heel andere inzichten ontwikkelen, hierdoor ontstaat een communicatiekloof door de schijnbare onverenigbaarheid van de verschillende denkkaders, hier benoemd als ‘mainstream-‘ en ‘visionary loop’. In een democratie bepaalt de meerderheid het wereldbeeld, onwetend – en ook onbewust daarvan – kan dit leiden tot een strijd tegen ‘luchtkastelen’ – als problemen die reeds opgelost werden door een minderheid. Meer detail omtrent deze processen vinden we in het werk van Thomas Kuhn, pionier op het vlak van paradigmaverschuivingen.

Chaos en orde

De ervaring leert dat een dergelijk proces nogal wat stof kan doen oplaaien, de verwijzing naar ‘moraliteit’ en ‘domheid’ laat maar al te vaak de goedbedoelde boodschap vervagen en een gamma aan psychische afweermechanismen in werking treden. Deze fijngevoeligheid mag zeker niet onderschat worden, zeker te weten dat sowieso een andere manier van denken noodzakelijk wordt om de ‘visionary loop’ te integreren in denken en handelen. Verschillende fenomenen uiten zich simultaan waarbij verschillende mensen zich op verschillende niveaus binnen dit proces bevinden, dit maakt dat een chaotische brij van allerhande kan ontstaan, garantie op succes is derhalve niet verzekerd. Dit proces doet denken aan Heraclitus die stelde dat ‘oorlog’ noodzakelijk is om de ‘waarheid’ aan het licht te brengen. Binnen de gestelde context, iets is ‘waar’ als het onze belangen dient, iets is ‘onwaar’ als het onze belangen niet dient. Het wordt dan ook kunst om orde in deze chaos te bewaren, wetenschappelijke nuchterheid is dan ook geboden.

Sociale impact

Ondanks het algemeen maatschappelijk belang is dit proces toch in grote mate een persoonlijk proces dat ieder op zijn/haar tempo doorloopt, de motivatie en ontvankelijkheid primeert op het tijdsverloop. Door het toevoegen van nieuwe elementen komt immers een nieuwe realiteit in het vizier, in den beginne vaag en twijfelachtig maar steeds helderder naarmate oude overtuigingen worden losgelaten. Introspectie is dan ook een belangrijk onderdeel in dit transformatieproces, het in vraag stellen van onze individuele rol in het geheel van de samenleving. Dit proces impliceert een ‘ethische upgrade’ wat op zichzelf een valkuil kan zijn, dit lijkt paradoxaal maar toch niet onverklaarbaar. Deze oefening ontbloot immers een aantal perverse effecten zoals eigen aan het hedendaagse paradigma, dit kan de emotie beroeren in die mate dat een negatieve attitudeverandering tot stand komt, zich uitend in een onbehaaglijk gevoel en aversie jegens de samenleving en haar bewindvoerders. Dit is een bijzonder aandachtspunt opdat niet het averechtse effect zou ontstaan, het doel is immers meer co-creatieve samenwerking en niet nog meer vijandigheid.

Directe & indirecte triggers

Het Elaboration Likelihood Model onderscheidt twee routes, een centrale of directe route enerzijds, een indirecte of periphere route anderzijds. Vrij vertaald kunnen we de directe route zien als een werkwijze die ‘linea recta’ naar de bron van het probleem gaat en daar ook een oplossing voor biedt. We beschouwen de hierna voorgestelde Financiële Relativiteitstheorie als een directe trigger, dit in de vorm van ‘wiskundig onwrikbaar’. In zekere zin vinden we hierin onrechtstreeks het bewijs voor de uitspraak ‘It’s all in the Mind’. De indirecte of periphere triggers kunnen over vanalles gaan, de gemene deler is dat de motivatie tot denken verhoogd wordt, we moeten blijven praten over rechtvaardigheid en de mogelijkheden die ons worden aangeboden (cfr Amartya Sen). Het principe ‘geen leerling, geen meester’ is hierop van toepassing, Amartya Sen zou ons wellicht doorverwijzen naar Nyaya. (lees meer)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s